Pacjenci z chorobami jelit mają wreszcie do dyspozycji nowe rozwiązanie. Literatura medyczna i naukowa pokazuje, że maślan sodu (kwas masłowy podawany doustnie w postaci soli sodowej) może oddziaływać dobroczynnie na proces regeneracji jelit. Eksperci zgadzają się, że maślan sodu warto włączyć do postępowania dietetycznego u osób cierpiących na dolegliwości zarówno jelita cienkiego, jak i grubego.
Już ponad 20 lat temu badania [1] wykazały, iż IBS jest drugą w kolejności, po przeziębieniu, przyczyną nieobecności zarówno w szkole, jak i w pracy. W 2003 r. szacowany koszt leczenia IBS wynosił 41 mld dolarów rocznie – analizując najbardziej uprzemysłowione kraje świata. Diagnoza IBS stanowi siódmą w kolejności pośród najczęściej stawianych diagnoz ogólnie, a wśród chorób układu pokarmowego – zajmuje pierwsze miejsce pod względem częstości występowania. Kto dziś nie zna osoby z IBS?
Nasz układ pokarmowy stanowi mikroświat, w którym duże znaczenie ma odpowiedni profil mikrobioty jelitowej, o której dużo pisał w naszym serwisie dr Mirosław Mastej, np. w opracowaniu pt. „Mikrobiota, ile mikroorganizmów mieszka w człowieku?” [2], tłumacząc, że w naszym ludzkim wnętrzu mamy mieszankę bakterii, grzybów i pierwotniaków. Przy czym, do mikrobioty człowieka nie zaliczamy ani wirusów, ani prionów czy parazytów (pasożytów), mimo że one mogą zamieszkiwać nasze jelita, ale te z kolei nazywamy „złą mikrobiotą” albo patogenami.
Zdrowy człowiek posiadający prawidłowo skomponowany mikrobiom jelitowy, posiada sprawnie działający układ odpornościowy przed najazdem nieprzyjaznych patogenów. Aby nasz układ odpornościowy działał wydolnie, nasze bakterie w jelitach potrzebują kwas masłowy, jako źródło energii dla budowy zdrowych komórek nabłonka jelitowego. Spożywanie źródeł kwasu masłowego zmniejsza więc zjawisko biegunek i poprawia funkcjonowanie motoryki układu pokarmowego.
Maślan sodu może więc wykazywać działanie przeciwzapalne i chronić nas przed przedostaniem się niekorzystnych bakterii z jelit do krwioobiegu. Któż więc może skorzystać z maślanu sodu?
Osoby te, to na przykład:
– pacjenci ze stwierdzonym stanem zapalnym jelit, np. w chorobie uchyłkowej jelit,
– osoby ze zdiagnozowanym zespołem jelita nadwrażliwego,
– osoby po resekcyjnych operacjach jelit,
– pacjenci po leczeniu przeciwnowotworowym,
– pacjenci z zapaleniem zbiornika jelitowego,
– osoby wyniszczone, przewlekle chore,
– osoby po leczeniu antybiotykami, statynami, inhibitorami pompy protonowej, lekami stosowanymi w przebiegu cukrzycy,
– pacjenci z zaburzeniami naturalnej odporności,
– osoby na diecie ketogenicznej, ograniczające błonnik i węglowodany,
– osoby w trakcie diety leczniczej podczas leczenia choroby uchyłkowej (lekkostrawnej, ubogoresztkowej).
Wszystkie te osoby mogą czerpać korzyści z suplementacji maślanem sodu.
Dobre bakterie mogą zginąć
Infekcja bakteryjna (jak w w/w przytoczonym artykule opisuje dr Mirosław Mastej, [2]), to namnażanie się komórek bakterii za sprawą składników podłoża, tyle tylko, że w organizmie żywym gospodarza podłoże (pożywka) zmienia się szybko – zależnie od tego, co zjemy i jak wydolny układ odpornościowy posiada gospodarz, który walczy i kontroluje nadmierne mnożenie się mikroorganizmów. Jeśli w pożywce zabraknie składników odżywczych, to większość komórek bakterii po prostu ginie, choć część potrafi przejść w formę suchą, przetrwalnikową. Bakterie, zarówno te dobre, jak i te złe, rywalizują ze sobą o pożywienie. Do walki wkraczają też grzyby i wirusy. A więc mikrobiota, to sytuacja dynamiczna, będąca wynikiem wielu czynników, w tym także sił odpornościowych człowieka.
Człowiek, który odżywia się monotonnymi posiłkami, w których brakuje kiszonek, jogurtów naturalnych, masła, zakwasów, żurków, fermentowanej żywności, jak ogórki, czy inne pikle, może mieć niewłaściwą strukturę mikrobioty. Jeszcze gorzej, jeśli dieta ta obfituje w białka zwierzęce, ale przyswajane bez podaży surowych warzyw, bogatych w witaminę C, ale co najważniejsze: błonnik. Na dłuższą metę dieta taka, nie sprzyja rozwojowi kolonii pożytecznych bakterii jelitowych, co stopniowo pogarsza nie tylko układ odpornościowy i obronę przed patogennymi mikroorganizmami, ale również naraża jelita na stan zapalny nabłonka z uwagi na brakujące źródła pożywek dla pożądanych bakterii.
Gdy w naszych zdrowych jelitach żyją bakterie (w jelicie grubym), które potrafią wytworzyć maślan sodu dzięki dostarczanemu w diecie błonnikowi, to nie musimy go suplementować. Jednak, gdy nasza mikrobiota została zaniedbana i już nie znajduje się w stanie równowagi (dr Mastej nazywa ten stan „eubiozą”), albo zaburzyliśmy ten stan poprzez długofalowe spożywanie leków, to wytwarzanie maślanu sodu drastycznie spada.
A maślan sodu powstaje na przykład dzięki kiszonkom (ogórki kiszone, kapusta). Jest zawarty również w maśle, w serach dojrzewających, w mleku i w jogurtach – dlatego tak ważne jest, aby te produkty spożywać regularnie i dostarczać maślanu, niczym paliwa dla naszych bakterii jelitowych, aby mogły one regenerować komórki nabłonka naszego układu pokarmowego.
Trzeba jednak pamiętać, że jeśli spożywamy za mało źródeł maślanu, to nasz organizm wykorzysta te niewielkie ilości w jelicie cienkim i nie starczy już zapasu maślanu na potrzeby pracy jelita grubego.
Jak wspominała dr Barbara Majkowska-Wojciechowska w książce „CO CI SZEPCZE BRZUCH?” [3]: „Namnażaniu się komórek makrofagów, limfocytów, leukocytów też bardzo sprzyja maślan. A więc gdy mamy dobre, probiotyczne pożywienie na naszym talerzu, to bakterie działają wspierająco na cały organizm, na naszą odporność.”
Co dla nas robi maślan sodu?
- stanowi źródło energii dla komórek nabłonka naszych jelit,
- wspiera namnażanie komórek makrofagów, limfocytów i leukocytów,
- pomaga w budowaniu warstwy ochronnej wewnętrznej ściany jelit (tworzy „moherową” osłonkę, w której żyje mikrobiota),
- zmniejsza stany zapalne jelit poprzez poprawę szczelności nabłonka oraz nasilenie procesów gojenia uszkodzeń,
- obniża stężenie prozapalnych cytokin poprzez stymulację wzrostu korzystnych bakterii jelitowych,
- zmniejsza nasilenie biegunek (niezależnie od ich pochodzenia) poprzez regulację procesów wchłaniania i normalizację mikrobioty jelitowej,
- normalizuje cykl wypróżnień i perystaltykę jelit.
W swojej pracy doktorskiej z 2013 r. pt. „Określenie wpływu mikrootoczkowanego maślanu sodu na wybrane objawy kliniczne oraz jakość życia chorych z zespołem jelita drażliwego (IBS)” autor, Jakub Maik, pisał – powołując się na publikację Roedigera z 1980 roku, że „badania wskazują na deficyt energii w zapalnych schorzeniach błony śluzowej jelita grubego jako na istotę choroby. Upośledzona oksydacja maślanu w obrębie zapalnie zmienionego nabłonka w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego potwierdza hipotezę o niedoborze energii [5]. Roediger badał także poziom wykorzystania tlenu na poziomie okrężnicy wstępującej i zstępującej w izolowanych liniach komórkowych zdrowego nabłonka jelita grubego. Porównując różne substraty energetyczne: kwas masłowy, glukozę i glutaminę, uzyskał najwyższą procentowo konsumpcję tlenu podczas użycia maślanu jako swoistego paliwa dla kolonocytów [6]. Wykazano troficzny wpływ maślanu na nabłonek jelita grubego i korzystne oddziaływanie na przywrócenie zaburzonej integralności tak strukturalnej jak i funkcjonalnej przewodu pokarmowego.”
W publikacji będącej zwieńczeniem badania [7] z podwójnie ślepą próbą na 52 pacjentach z cukrzycą typu 2, leczonych dietą lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi (2 pacjentów na insulinie) i z bólem brzucha, pt. „Wpływ maślanu na objawy ze strony przewodu pokarmowego, SIBO i kontrolę cukrzycy — randomizowane badanie kontrolowane placebo u pacjentów z cukrzycą typu 2” wykazano w grupie, iż po podaniu maślanu w dawce 1,5 g/dobę versus placebo, przez okres 12 tygodni, pacjenci zaobserwowali istotny spadek częstości występowania SIBO, złagodzenie objawów ze strony układu pokarmowego, a także: istotną poprawę wskaźnika masy ciała i poziomu HbA1C. Wniosek zatem jest taki, że doustna suplementacja mikrokapsułkami maślanu sodu jest skuteczna w łagodzeniu objawów brzusznych, leczeniu SIBO, poprawie masy ciała i kontroli metabolicznej u pacjentów z cukrzycą typu 2.
W innej pracy [8] stwierdzono – już kilkanaście lat temu, iż „Zastosowanie kwasu masłowego jest szczególnie wskazane w takich jednostkach chorobowych, jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, zespół jelita drażliwego (IBS), zapalenie zbiornika jelitowego (pouchitis), zapalenie jelita operacyjnie wyłączonego z pasażu (diversion colitis), zapalenia jelit po radioterapii i doustnej chemioterapii, a także we wszystkich stanach po odcinkowej resekcji jelita cienkiego i/lub grubego. […] Zgodnie z regułami fizjologii przewodu pokarmowego zaleca się spożywanie preparatów maślanu sodu po posiłku z uwagi na podwyższoną aktywność żołądka i jelit oraz aktywność wydzielniczą trzustki, co pozwala usprawnić transport mikrogranulek wzdłuż jelita oraz sukcesywne uwalnianie kwasu masłowego przez lipazy soku trzustkowego. Preparaty maślanu sodu powinny być stosowane przez co najmniej 3 mies. w celu uzyskania pełnego efektu fizjologicznego. Potem lekarz może zalecić kontynuację lub redukcję dawki preparatu. Należy pamiętać, że efekt działania maślanu jest odwracalny i stopniowo ustępuje po zaprzestaniu podawania.”
A więc pacjenci, którzy pragną utrzymać dobre efekty, powinni stosować maślan sodu przez przynajmniej 3 miesiące, albo nawet dłużej, jeśli ich sytuacja nie pozwala na wprowadzenie do diety produktów, będących naturalnym źródłem maślanu sodu. Na szczęście jednak, wyrób ten nie jest drogim preparatem, jednak przy wyborze należy dokładnie sprawdzić jego parametry jakościowe.
___
___
Maślan sodu, to pochodna kwasu masłowego, czyli naturalnego krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego (ang. skrót SCFA- short-chain fatty acids), powstającego w jelicie grubym na drodze fermentacji bakteryjnej włókna pokarmowego. Jest on podstawowym materiałem energetycznym dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelita.
W zdrowym organizmie, w warunkach fizjologicznych, maślan sodu wytwarzany jest samoistnie, ale może być też przyswajany pod postacią suplementu diety, jako żywność stosowana w sytuacji niedoboru bakterii odpowiedzialnych za wytwarzanie kwasu masłowego (będącego efektem zbyt niskiej podaży błonnika w pożywieniu i braku kiszonek w diecie). Należy jednak dokładnie zapoznać się z wybranym preparatem tak, aby był on wyraźnie określony, jako „żywność specjalnego przeznaczenia medycznego”, a także chroniony przed całkowitym wykorzystaniem w górnym odcinku układu trawiennego. Należy znaleźć taki rodzaj maślanu, którego uwalnianie będzie zapewnione na całej długości jelita (cienkiego i grubego), dla uzyskania oczekiwanego efektu terapeutycznego.
Źródła:
- Inadomi JM, Fennerty MB, Bjorkman D., „Systematic review: the economic impact of irritable bowel syndrome.”
Aliment Pharmacol Ther 2003; 18(7): 671-82. - Mastej M., „Mikrobiota – ile mikroorganizmów mieszka w człowieku?” Kwartalnik Hipoalergiczni Listopad 2017,
https://hipoalergiczni.pl/mikrobiota-ile-mikroorganizmow-mieszka-w-czlowieku - Majkowska-Wojciechowska B., Żaneta Geltz, „CO CI SZEPCZE BRZUCH?” Wyd. Hipoalergiczni, 2023
- Maik J., Określenie wpływu mikrootoczkowanego maślanu sodu na wybrane objawy kliniczne oraz jakość życia chorych z zespołem jelita drażliwego (IBS), Uniwersytet Medyczny w POZNANIU, Kat. i Klinika Chirurgii Ogólnej i Kołorektalnej, 2013
- Roediger WE.: The colonic epithelium in ulcerative colitis: an energy-deficiency disease? Lancet 1980; 2(8197): 712-5
- `Roediger WE.: Role of anaerobic bacteria in the metabolic welfare of the colonic mucosa in man. Gut 1980; 21(9): 793-8
- `Panufnik P. et all., The effects of sodium butyrate supplementation on the severity of abdominal symptoms and carbohydrate metabolism in patients with type 2 diabetes, „Diabetes” 2024, 14 June 2024; 73 (Supplement_1): 610–P. https://diabetesjournals.org/diabetes/article/73/Supplement_1/610-P/156326/610-P-Effect-of-Butyrate-on-GI-signs-SIBO-and
- Banasiewicz T., Borycka-Kiciak K, Dobrowolska-Zachwieja A. i in., Kliniczne aspekty zastosowania kwasu masłowego w postępowaniu dietetycznym w chorobach jelit, Przegląd Gastroenterologiczny 2010; 5 (6): 329–334, DOI: 10.5114/pg.2010.18476]
fot. Pexels.com
Promocja
